KE-R homeKościół Ewangelicko-Reformowany w RP

 

      Korzenie kościoła protestanckiego sięgają XII wieku. W 1176 roku Piotr Waldo, bogaty kupiec z Lyonu, wyrzekł się swego majątku, aby głosić i objaśniać Biblię. Był założycielem kościoła waldensów, który zyskał miano „pierwszego Kościoła protestanckiego na świecie”. Można powiedzieć, że był prekursorem protestantyzmu, ponieważ za najwyższy autorytet uważał Biblię, głosił nakaz ewangelicznego ubóstwa, z sakramentów zachował tylko chrzest i podjął pionierską wówczas próbę przekładu Biblii na język narodowy. Najprawdopodobniej to waldensi przyczynili się do tego, że w XII wieku zaczęto tłumaczyć Biblię na język prowansalski, kataloński i niemiecki.
     W XIV wieku swoją działalność rozpoczął Jan Wiklif (ok. 1320-1384), wybitny oksfordzki teolog i tłumacz Biblii angielskiej. Domagał się prawa indywidualnego dostępu chrześcijan do Pisma św., odrzucał autorytety kościelne, nie uznawał zwierzchnictwa papieża, twierdził, że człowiek powinien być posłuszny tylko Bogu. Wiklif zmarł śmiercią naturalną, ale jego przeciwnicy sprofanowali jego zwłoki, wykopali je z ziemi, spalili na stosie, a popiół wrzucili do rzeki. W ten sposób chcieli zamanifestować wyższość kościoła rzymsko - katolickiego i brak uznania dla jego poglądów.
     Kontynuatorami Wiklifa zostali lollardzi – „śpiewcy psalmów” (XIV i XV wiek). Zwrócili się do parlamentu z petycją, w której zażądali m.in. zniesienia celibatu duchownych, zmniejszenia bogactw kościoła, zniesienia modlitw za zmarłych a także wystąpili przeciwko wojnom i karze śmierci. W 1401 roku na mocy ustawy królewskiej pozbawiono lollardów ochrony prawnej i surowo ich prześladowano. Wielu z nich spłonęło na stosie. Mimo to ruch lollardowski, który długo działał w podziemiu nigdy nie wygasł.
     Czołową postacią wczesnego protestantyzmu był wybitny czeski reformator Jan Hus (ok. 1369-1415), nazywany „najłagodniejszym z reformatorów”. Zgadzał się z Wiklifem, że w akcie Eucharystii chleb i wino pozostają chlebem i winem, nie przeistaczają się w ciało i krew Chrystusa. Podobnie jak Wiklif domagał się „Biblii dla ludu”, kościoła dla ubogich, podważał wartość autorytetów kościelnych. Hus był uznawany za heretyka, dlatego go prześladowano i torturowano. Gdy w 1415 roku przybył na sobór w Konstancji aresztowano go, osądzono i spalono na stosie ponieważ nie chciał się wyrzec swoich poglądów.
     Husytyzm miał charakter czeskiego ruchu narodowego, był antypapieski i antyniemiecki. Śmierć Husa spowodowała wybuch powstania narodowego w Czechach i na Morawach. Najradykalniej pojęli jego wskazania taboryci (nazwani tak od miasta Tabor) i utrakwiści (umiarkowane skrzydło husytyzmu), którzy z jeszcze większą żarliwością głosili poglądy Husa. Można powiedzieć, że u schyłku XV wieku reformacja „wisiała w powietrzu”, mimo iż o Lutrze jeszcze wtedy nikt nie słyszał. Duży wpływ na rozwój reformacji miało wynalezienie druku przez Guttenberga. Dzięki temu większa rzesza ludzi mogła zapoznać się z poglądami reformatorów.
     Przyszły prekursor reformacji niemieckiej, Marcin Luter, w 1505 roku wstąpił do zakonu augustianów. Był to przełomowy okres w życiu Lutra, ponieważ zaczynała budzić się jego świadomość. Z jednej strony panicznie bał się doktryny o predestynacji (tj. o przeznaczeniu z góry przez Boga jednych do zbawienia a drugich do potępienia), a z drugiej strony narastał u niego krytycyzm wobec kościoła, który bardziej zajmował się sprzedażą odpustów niż Nowym Testamentem. Luter przygotował 95 tez, które powiesił na drzwiach kościoła w Wittenberdze 31 października 1517 roku. Od tego czasu datę tę uważa się za początek reformacji. W tezach Luter skrytykował udzielanie odpustów za pieniądze, skrytykował arcybiskupa, który na taka sprzedaż pozwolił. Odmówił papieżowi prawa odpuszczania kar duszom przebywającym w czyśćcu. Stwierdził, że człowiek przez cierpienie może dojść do zbawienia. Dużą rolę przypisywał dobrym uczynkom. Jego zdaniem chrześcijanin nie może kupować sobie odpustów, a dobre uczynki są konsekwencją prawdziwej wiary. Reformacja była przeprowadzana w imię usunięcia nadużyć w kościele, zmiany ustroju oraz organizacji życia kościelnego. Reformatorzy uważali, że msze powinny być odprawiane w języku narodowym a nie po łacinie, której większość wiernych nie rozumiała.
     Fundamentem doktryny i liturgii Lutra stały się napisany przez niego Mały Katechizm, Artykuły Szwabachskie przygotowane przez ewangelików oraz Augsburskie Wyznanie Wiary autorstwa Melanchtona. Są one podstawa wszystkich kościołów luterańskich po dzień dzisiejszy.
     Duży wpływ na Lutra wywarł jego najbliższy współpracownik Filip Schwarzend, zwany Melanchtonem. Młodzieńcze dzieło Melanchtona Loci communes theologici stało się podstawą doktryny luteranizmu.
     Jedną z podstawowych zasad luteranizmu jest zasada „usprawiedliwienie przez wiarę”, zgodnie z którą człowiek jest zarówno grzesznikiem jak i sprawiedliwym. Bóg odpuszcza mu grzechy nie dlatego, że człowiek ma jakieś zasługi, ale dlatego, że taka jest łaska Boża. Zdaniem Lutra chrześcijanin powinien poszukiwać przede wszystkim prawdy i dla niej ponosić ofiary. Luter stopniuje wiarę: od zwykłej wiedzy teologicznej, poprzez wiarę w cuda aż do wiary prawdziwej. Ta ostatnia wyraża się w całkowity, zdaniu się na miłosierdzie Boga. Analogiczne stopniowanie występuje w odniesieniu do kościoła. Luter podzielił kościoły na: „widzialne” (na ich czele stoi papież) i „niewidzialne” (na czele stoi Chrystus), z tym że kościoły „niewidzialne” mają większe znaczenie. Odrzucił doktrynę katolicką według której msza jest ofiarą, ograniczył liczbę sakramentów do trzech (chrzest, komunia i pokuta). Stwierdził, że każdy ma prawo do indywidualnego i bezpośredniego dostępu do Boga, dlatego sakrament pokuty odbywa się bez pośrednictwa pastora. Zniósł podział na kler, świeckich i stan zakonny, a głównym zadaniem jest służba wobec zboru. Skrytykował hierarchię kościelną, zakony, odpusty, odrzucił kult świętych i kult Maryi. Luter reformując Kościół wprowadził w 1526 roku „niemiecką mszę”. Jej najważniejszymi punktami były: kazanie pastora oraz Wieczerza Pańska. Wprowadził ponadto chorał ewangelicki, przyczyniając się tym samym do rozwoju ruchu śpiewaków kościelnych. W 1528 roku w śpiewniku Weissa pojawiła się po raz pierwszy pieśń ułożona przez Lutra, zaczynająca się od słów: Warownym grodem jest nasz Bóg. Jest to najstarsza pieśń ewangelicka, po dziś dzień śpiewana z zborach Ewangelicko-Augsburskich.
{mospagebreak}
     W 1520 roku w bulli ostrzegawczej Exsurge Domine wydano wyrok na Lutra, zarzucając mu, że pustoszy „winnicę Pańską”. Bullę tę Luter demonstracyjnie spalił w Wittenberdze przy aplauzie zgromadzonego tłumu. Rok później na sejmie w Wormacji rzucono na niego klątwę i skazano na banicję. Jego przyjaciel, książę Fryderyk Mądry ukrył go na zamku w Wartburgu. W tym okresie (od kwietnia 1521 do marca 1522) Luter pracował nad przekładem Nowego Testamentu z greki na język niemiecki. Nad przekładem Starego Testamentu pracował do 1534 roku. Biblia w przekładzie Lutra stała się arcydziełem języka i stylu. W 1529 roku na sejmie w Spirze zwolennicy nauk Lutra zaprotestowali przeciw dekretowi zakazującemu dalszego szerzenia reformatorskich haseł. Od tego czasu zwolenników reformacji nazywa się „protestantami”.
     Podczas pierwszej fali reformacji (XVI wiek) obok Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego (luterańskiego) wyodrębnił się także Kościół Ewangelicko-Reformowany (kalwiński) i anglikański.
     Współtwórcą i prekursorem reformacji szwajcarskiej był proboszcz z Zurychu Ulryk Zwingli (1484-1531). Reformacja rozpoczęła się w Zurychu i stopniowo obejmowała pozostałe kantony Szwajcarii. Wywołało to wojnę religijną. W bitwie pod Kappel w 1531 roku zwinglianie zostali pobici przez katolików, a Ulryk Zwingli zginął. Jego kontynuatorem został Jan Kalwin, który napisał Wychowanie chrześcijańskie, jedno z najważniejszych dzieł reformacji protestanckiej. Inne ważne teksty zawierające doktryny kalwińskie to Katechizm Heidelberski (1563) i tzw. II Helweckie wyznanie wiary (1566).
     Poglądy Kalwina pokrywały się z poglądami Zwingliego. Obaj krytykowali nadużycia władzy w kościele, zepsucie i bogactwo kleru, krytykowali liturgię mszalną, post i celibat duchownych. Zwingli w traktacie O opatrzności Bożej polemizował z luteranami na temat sakramentów. Jego zdaniem sakramenty nie służą przekazywaniu łask Bożych, bo te są już człowiekowi dane. Sakramenty są jedynie znakami tej łaski. Głosił, że w akcie Eucharystii Chrystus jest symbolicznie obecny pod postaciami chleba i wina. Inna doktrynę głosili luteranie, twierdząc, że w Eucharystii jest obecne zarówno symboliczne ciało Chrystusa jak i materialny chleb.
     Według Kalwina Bóg to absolut, wieczny sędzia, niekwestionowany autorytet stale aktywny, włączający się w bieg wydarzeń. Przeciwstawieństwem Boga jest słaby człowiek, skażony grzechem pierworodnym. To Bóg z własnej woli daje człowiekowi wiarę, która prowadzi do zbawienia.
     Kalwin opowiedział się za pozostawieniem dwu sakramentów – chrztu oraz Wieczerzy Pańskiej. Według niego msza jest obrzędem, ceremonią, a nie ofiarą. Zniósł pielgrzymki, procesje, grę na organach, zdobienie wnętrza świątyń malowidłami oraz obrazami. Nadało to charakterystyczny po dziś dzień wygląd świątyń ewangelicko-reformowanych.
     Poza Szwajcarią wpływy kalwinizmu najbardziej zaznaczyły się w Szkocji gdzie w 1560 roku decyzją parlamentu, Church of Scotland stał się kościołem państwowym oraz w Holandii, gdzie taką samą rangę uzyskał w 1571 roku Nederlandse Hervormde Kerk. Mniejszościowe Kościoły Ewangelicko-Reformowane powstały w XVI wieku we Francji, Belgii, Rumunii i Czechach, a w połowie XVII wieku pierwsi członkowie tego kościoła trafili do Ameryki Północnej.
     W Polsce początki Kościoła Ewangelicko-Reformowanego datują się na lata 40-te XVI wieku. W 1549 roku Kalwin zachęcony wieściami o postępach polskiej reformacji próbował nakłonić w liście króla Zygmunta Augusta do zdecydowanego opowiedzenia się po stronie reformacji.
     Pierwszymi w naszym kraju kalwinistami byli Jakub z Tylży, ks. Abraham Kulwieć oraz ks. Feliks Krucyger. Najwięcej zwolenników szwajcarski nurt reformacji zyskał w Małopolsce i na Litwie, szczególnie w środowisku szlachty i magnaterii. Kalwinizm był nazywany „wyznaniem szlachty polskiej”. W XVI wieku dzieci szlacheckie wyjeżdżały na studia do krajów Europy Zachodniej, gdzie reformacja była już zaawansowana. Polscy, szlacheccy synowie „nasiąkali” tymi trendami i przywozili je do swoich domów. Inną przyczyną przystępowania szlachty do nowego wyznania były porachunki z klerem katolickim. Szlachta nie chciała składać dziesięcin na rzecz duchowieństwa, domagała się aby kler tez ponosił wydatki na rzecz skarbu państwa, nie zgadzała się z sądownictwem duchownym. W 1555 roku polscy kalwiniści zawarli w Koźminku unię z braćmi czeskimi (byli to zwolennicy Jana Husa, wygnani z Czech). Od tego czasu bracia czescy prowadzili żywą działalność wydawniczą i pedagogiczną, głównie w Lesznie Wielkopolskim.
     Ważnym ośrodkiem rozwoju nurtu kalwińskiego był Pińczów. W 1550 roku odbył się tu pierwszy synod. W 1563 roku ukazał się pierwszy przekład Biblii (zwanej Pińczowską lub Brzeską).
     Najbardziej znanym przywódcą obozu kalwińskiego w Polsce był Jan Łaski, który rozpoczął reformę zboru małopolskiego. Nie dokończył jej jednak, ponieważ 4 lata później zmarł. Mimo to kalwinizm nadal prężnie się rozwijał, np. w chwili jego śmierci kościół małopolski liczył 60 zborów, a dziesięć lat później było ich już 200.
     W 1570 roku w Sandomierzu zawarto słynną Zgodę Sandomierską. Był to akt porozumienia między kalwinistami, luteranami i braćmi czeskimi. Te trzy wyznania zobowiązały się solidarnie przeciwstawiać kontrreformacji katolickiej.
     Mimo to pod koniec XVIII wieku, kiedy działalność kontrreformacyjna praktycznie się skończyła, w Polsce przetrwało niewiele ośrodków kalwińskich. W drugiej połowie XVII wieku wiele rodów szlacheckich bojąc się represji i wygnania z kraju powracało na łono katolicyzmu. Świątynie kalwińskie często burzono, palono lub zamieniano na katolickie. Głównymi przyczynami klęski reformacji w Polsce było pozostawienie poza obrębem jej wpływów chłopów (reformacja objęła przede wszystkim szlachtę i mieszczaństwo), brak dobrych przywódców i wielość ideologii w obozie reformacyjnym.
{mospagebreak}
     Z kalwinizmem było związanych wielu sławnych Polaków, m.in. Mikołaj Rej, Andrzej Frycz Modrzewski, Jakub z Iłży (profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego), matka Jana Henryka Dąbrowskiego. Ku temu wyznaniu skłaniali się Jan Kochanowski i król Zygmunt August.
     Kalwiniści w dużej mierze przyczynili się do rozwoju szkolnictwa i drukarni w dobie reformacji. Pierwsza gramatyka w Polsce to dzieło kalwinisty Piotra Statoriusza. Dzięki kalwinistom zaczęto powszechnie posługiwać się językiem polskim, a nie tylko łaciną. W XVI wieku Kościół Ewangelicko-Reformowany składał się z trzech jednot: małopolskiej, litewskiej i wielkopolskiej. Z tej pierwszej w latach 1562-1565 wyodrębnił się ariański zbór mniejszy (bracia polscy). U schyłku XVIII wieku ukształtowały się dwie niezależne jednoty: warszawska i wileńska, które jeszcze w okresie międzywojennym skupiały wyznawców kalwinizmu w Polsce.
     W czasie II wojny światowej hitlerowcy wymordowali w obozach koncentracyjnych wielu duchownych tego wyznania. Obecnie Kościół ewangelicko-Reformowany w Polsce liczy około 5000 wiernych, a największy jego zbór znajduje się w Zelowie. Na świecie jest ponad 50 milionów wyznawców, z czego większość należy do Aliansu Kościołów Reformowanych.

ZASADY WIARY

     Kościół Ewangelicko-Reformowany opiera się na 5 zasadach wiary. Pierwsza z nich brzmi „tylko Pismo”. Tylko Biblia jest podstawą wiary, jej autorytet wynika z zawartego w niej prawdziwego słowa Bożego. Tradycja (np. niektóre, tzw. apokryficzne księgi Starego i Nowego Testamentu, uchwały soborów, synodów, pisma Ojców Kościoła, katechizmy okresu reformacji) wykorzystywana jest jedynie jako element pomocniczy, pod warunkiem, że jest zgodna z tym, co zawarte jest w Piśmie Świętym. Tradycja niezgodna z Biblią jest odrzucana. Stosunek do Tradycji jest jedną z głównych różnic między kościołami reformowanym i katolickim. W kościele katolickim Tradycja uznawana jest za równorzędne z Pismem Św. Źródło wiary.
     Druga zasada wiary Kościoła Ewangelicko-Reformowanego brzmi „tylko łaska”. Popełniając grzech pierworodny człowiek popadł w zło, stał się jego niewolnikiem. Człowiek sam nie jest w stanie uwolnić się od grzechu, Bóg daje więc człowiekowi łaskę, aby ten mógł znów wybierać między dobrem a złem. Łaska jest dana ludziom w osobie Chrystusa. Człowiek, z natury dobry, bo stworzony na obraz Boga, przez grzech pierworodny wybrał zło. Tylko łaska Boga jest w stanie go oczyścić, zapewnić mu zbawienie. Jednak aby zostać zbawionym człowiek musi na daną sobie łaskę odpowiednio zareagować, z czego wypływa kolejna zasada – „tylko wiara”. Człowiek musi uwierzyć, musi żyć zgodnie z Bożymi przykazaniami, które zostały streszczone przez Jezusa w tzw. podwójnym przykazaniu: będziesz miłował Pana Boga swego oraz będziesz miłował bliźniego swego. Człowiek wierzący powinien żyć zgodnie z tymi dwoma przykazaniami, jego wiara powinna objawiać się w jego dobrych uczynkach. Uczynki nie mogą być „zastępstwem” wiary, są one jej wynikiem. To nie uczynki przynoszą zbawienie, ale wiara wypływająca z Bożej łaski.
     Przedostatnia zasada brzmi tylko Chrystus. Nie ma innych pośredników między Bogiem a człowiekiem. Duchowni, kaznodzieje, teologowie nie są w kościele ewangelicko – reformowanym pośrednikami, są oni jedynie ludźmi specjalnie przygotowanymi do objaśniania Pisma Świętego. [...] jako słudzy Słowa Bożego pomagają swym braciom i siostrom odkrywać Boży plan zbawienia na kartach Biblii, uczyć się z niej, jak wierzyć i jak żyć zgodnie z wolą Bożą” (Porównanie wyznań, 1988). Duchowni są też upoważnieni do udzielania sakramentów. Widzimy tu kolejną różnicę między kościołami katolickim i ewangelicko – reformowanym. W tym pierwszym istnieje, oprócz Jezusa, wielu pośredników, chociażby Maryja, święci, a także duchowni kościoła. Kapłani nie są w kościele katolickim równi ze swoimi parafianami, mają inne prawa i obowiązki, stanowią odrębny stan duchowny otaczany czcią i szacunkiem jako ludzie będący „bliżej Boga”. Oddawanie czci duchownym jest natomiast sprzeczne z ostatnią zasadą Kościoła Reformowanego – „tylko Bogu chwała”. Zgodnie z nią wierni całym swym życiem powinni wielbić Boga. Nie powinni natomiast oddawać czci obrazom, figurom, miejscom świętym, relikwiom ani żadnym innym przedmiotom kultu, ponieważ byłoby to sprzeczne z pierwszym i drugim przykazaniem Dekalogu. Dlatego w Kościele Ewangelicko-Reformowanym nie ma kultu Maryi, ponieważ nie jest ona pośredniczką między ludźmi a Bogiem. Nie należy jej więc otaczać czcią. Nie ma też świętych w takim znaczeniu, w jakim są oni obecni w kościele katolickim. W kościele reformowanym świętymi [...] wszyscy prawdziwie wierzący, wybrani, obmyci krwią Chrystusa i poświęceni przez Ducha Św. (Porównanie wyznań, 1988).
     Ważną kwestią w Kościele Ewangelicko-Reformowanym jest rozumienie predestynacji. Rozumienie to zmieniało się na przestrzeni lat, gdyż w kościele reformowanym nie istnieją dogmaty. Istnieje tzw. teologia systematyczna, czyli „aktualna refleksja wspólnoty nad Pismem Św.”. Nauka o przeznaczeniu głoszona w XVI wieku przez Kalwina była bardzo radykalna – los człowieka został przesądzony w chwili jego narodzin, został on przeznaczony do zbawienia lub potępienia niezależnie od swej wiary czy dobrych uczynków spełnianych podczas swego życia. Takie fatalistyczne pojmowanie predestynacji przypisywane jest często kościołowi reformowanemu także dziś. Natomiast obecna wykładnia dotycząca predestynacji jest zupełnie inna i głosi, że wszechmocny i wszechwiedzący Bóg wie, dokąd zmierza człowiek w swoim życiu – do zbawienia czy do potępienia. Nie ma tu determinizmu, gdyż Bóg w równym stopniu daje ludziom łaskę, z której każdy może skorzystać. Z ludzkiego punktu widzenia wybór dobra lub zła jest niepodważalnym i suwerennym wyborem, jednak Bóg wcześniej wie jakiego wyboru człowiek dokona. Predestynacja to Boża wiedza o tym, dokąd zmierza człowiek i do czego prowadzi jego życie.
{mospagebreak}
     Między kościołami katolickim i ewangelicko – reformowanym istnieje wiele różnic, jak chociażby wspomniany już stosunek do Tradycji. Pomimo tego, że oba kościoły za źródło swojej wiary przyjmują Pismo Święte, nawet 10 przykazań wygląda w tych kościołach inaczej, ponieważ korzystają one z różnych przekładów Biblii. Obowiązujący tekst Dekalogu Kościoła reformowanego podaje pełną, biblijną formę i brzmi następująco:

  1. Ja jestem Panem, Bogiem Twoim, który cię wyprowadził z ziemi egipskiej, z domu niewoli. Nie będziesz miał bogów innych przede mną
  2. Nie czyń sobie obrazu rytego, ani żadnego podobieństwa rzeczy tych, które są na niebie, w górze, na ziemi nisko i w wodach pod ziemią. Nie będziesz się im kłaniał ani im służył, bo ja jestem Panem, Bogiem twoim, Bogiem zawistnym w miłości, który karze nieprawości ojców na synach aż do trzeciego i czwartego pokolenia tych, którzy mnie nienawidzą, a okazuje miłosierdzie tysiącom tych, którzy mnie kochają i strzegą moich przykazań
  3. Nie bierz imienia Pana Boga twego nadaremno, bo Pan ukarze tego, który imię Jego nadaremno bierze
  4. Pamiętaj święcić dzień odpoczynku. Przez sześć dni pracować będziesz i wykonasz całą pracę swoją, ale dnia siódmego jest odpoczynek Pana Boga twego; nie będziesz tego dnia wykonywał żadnej pracy ty ani syn twój, ani córka twoja, ani sługa twój, ani służebnica twoja, zwierzę twoje, ani gość twój, który jest w domu twoim, bo przez sześć dni stworzył Pan niebo, ziemię, morze i wszystko, co w nich jest, i odpoczął dnia siódmego; dlatego pobłogosławił Pan dzień odpoczynku i poświęcił go
  5. Czcij ojca twego i matkę twoją, aby przedłużone były dni twoje na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie
  6. Nie zabijaj
  7. Nie cudzołóż
  8. Nie kradnij
  9. Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu twemu
  10. Nie pożądaj domu bliźniego twego ani żony bliźniego twego, ani sługi jego, ani służebnicy jego, ani wołu jego, ani osła jego, ani żadnej rzeczy bliźniego twego.

     Oba porównywane kościoły różnią się także liczbą sakramentów. Sama definicja sakramentu jest zbliżona – jest to widzialny święty znak ustanowiony przez Boga abyśmy [...] mogli lepiej rozumieć i przyswoić sobie obietnicę Ewangelii (Katechizm heidelberski, 1982). W kościele katolickim obecne jest siedem sakramentów: chrzest, Eucharystia, bierzmowanie, pokuta, namaszczenie chorych, święcenia, małżeństwo. Kościół Ewangelicko-Reformowany praktykuje tylko dwa sakramenty – chrzest oraz Wieczerzę Pańską. Konfirmacja, pokuta, modlitwa za chorych, ordynacja duchownych oraz małżeństwo są bardzo ważnymi aktami, niemniej jednak nie są sakramentami.

WEWNĘTRZNA STRUKTURA KOŚCIOŁA, JEGO ORGANIZACJA

System organizacji Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Polsce

     Kościoły reformowane za największy zasięg terytorialny swojej działalności przyjmują państwo, w którym się znajdują. Nie istnieje tu funkcja zwierzchnika kościoła światowego.
     W Polsce kościół ma ustrój synodalno-prezbiterialny, tzn. najwyższą władzą w Kościele jest Synod. Synod składa się ze świeckich członków parafii wybranych do wzięcia udziału w Synodzie w ilości 1 osoba na 50 parafian, prezesów Kolegiów Kościelnych , którzy mają mandat członka Synodu głosem stanowiącym z urzędu i duchownych. Synod wybiera swoje Prezydium, które składa się z prezesa Synodu, którym jest osoba świecka, wiceprezesa, którym z urzędu jest biskup kościoła, notariusza, którym jest duchowny i dwóch sekretarzy, którymi są osoby świeckie. Synod wybiera także Konsystorz, będący władzą wykonawczą w stosunku do uchwał Synodu – władzy ustawodawczej. Konsystorz składa się z 5 osób, tj. prezes – osoba świecka, wiceprezes, którym jest z urzędu biskup, radca duchowny, dwóch radców świeckich. Konsystorz jest kontrolowany przez Synod przy pomocy Synodalnej Komisji Rewizyjnej.
     Decyzje Synodu są obligatoryjne dla wszystkich parafii w kraju. Synod zajmuje się dwoma dziedzinami życia Kościoła:

  1. jest wykładnią rozumienia wiary dla członków kościoła, interpretuje Biblię w sposób obowiązujący dla kościoła
  2. zajmuje się bieżącą, administracyjną działalnością kościoła wydając w tych kwestiach swoje uchwały

System organizacyjny Kościoła Ewangelicko-Reformowanego na terenie parafii

     System organizacji Kościoła na terenie parafii jest odwzorowaniem systemu organizacyjnego obowiązującego w Polsce. Najwyższą władzą w parafii jest Ogólne Zgromadzenie Członków Zboru. Przewodniczącym Ogólnego Zgromadzenia nie może być duchowny. Jest on tylko uczestnikiem z prawem głosu. Na Ogólnym Zgromadzeniu prawo głosu (czynne prawo wyborcze) przysługuje parafianom konfirmowanym (tym, którzy wyznali, że chcą być członkami tego kościoła), pełnoletnim, opłacającym składki. Możliwość bycia wybieranym (bierne prawo wyborcze) przez gremium Ogólnego Zgromadzenia Członków Zboru przysługuje konfirmowanym, opłacającym składki, 21-letnim członkom Kościoła.
     Ogólne Zgromadzenie Członków Zboru wybiera Kolegium Kościelne, czyli Starszych Zboru (inaczej Prezbiterów) na 3-letnią kadencję. Prezesem Kolegium jest osoba świecka. Wiceprezesem Kolegium jest z urzędu duchowny (proboszcz lub administrator w parafii). Zbór wybiera także Komisję Rewizyjną, która wobec Ogólnego Zgromadzenia składa sprawozdanie z działalności Kolegium.
     Komisja Rewizyjna kontroluje m.in. finanse parafialne.

Kwestie związane z ordynacją w Kościele Ewangelicko-Reformowanym


     Ordynacja duchownych w parafiach jest dożywotnia. Synod może pozbawić ordynacji, może też pozbawić prawa pełnienia urzędu. Niektóre funkcje duchownych są wybieralne, np. administrator parafii jest mianowany przez Konsystorz na trzy lata kadencji, proboszcz jest wybierany przez parafian na Ogólnym Zgromadzeniu Członków Zboru na 10-letnią kadencję. Duchowny może być odwołany przez Ogólne Zgromadzenie w czasie pełnienia kadencji. Może być też wybrany ponownie na urząd po upływie kadencji. Biskup jest wybierany przez Synod na 10-letnią kadencję. Nie jest on nikim „wyższym” od innych duchownych ale z łacińskiego primus inter feres (pierwszym z równych). Biskup jest wybrany do pełnienia roli reprezentanta kościoła. Pełni on z urzędu funkcję wiceprezesa Konsystorza i wiceprezesa Synodu.
     W organach organizacyjnych Kościoła Ewangelicko-Reformowanego obowiązuje zasada przyznawania ważniejszych, pierwszoplanowych funkcji osobom świeckim, natomiast drugoplanowych – osobom duchownym. Stąd funkcje prezesów różnych organów organizacyjnych obejmują osoby świeckie, wiceprezesów zaś osoby duchowne (np. z urzędu proboszcz lub administrator). Zasada ta obowiązuje ze względu na podkreślenie faktu, że kościół stanowią przede wszystkim ludzie, wyznawcy, wierni, a nie duchowni. Generalnie nie istnieje tu wyodrębniony stan duchowny. Duchowni są jednymi ze zboru (ogółu wiernych).

Do bycia duchownym w Kościele Ewangelicko-Reformowanym niezbędne są

  1. powołanie
  2. studia teologiczne i zdanie egzaminów konsystorskich (teologiczno-prawnych)

     Droga duchownego do objęcia funkcji proboszcza w parafii obejmuje:

  1. staż po studiach
  2. ordynację, czyli wprowadzenie w urząd
  3. minimum 2-letni okres wikariatu po zdaniu pierwszego egzaminu konsystorskiego o charakterze teologiczno-prawnym, obejmującego napisanie pracy i jej obronę
  4. zdanie drugiego egzaminu konsystorskiego

     Po przebyciu tej drogi duchowny może zostać wybrany przez zbór proboszczem na 10 lat lub mianowany przez Konsystorz na 3-letnią kadencję administratora w Zborze.

Kwestie związane z finansami Kościoła Ewangelicko-Reformowanego

     Finansami kościoła jako całości zawiaduje Konsystorz. Niektóre parafie są przez niego dotowane.
     Wszystkie parafie wpłacają do ogólnokościelnej kasy 5% od wszystkich dotacji zewnętrznych (np. funduszy na wydawnictwa książkowe otrzymanych od Wydziału Kultury) i 10% zbieranych przez parafie funduszy (ofiar, składek parafialnych itp.). Z tych ogólnokościelnych funduszy opłacane są pensje duchownych. W Kościele wszystkie czynności sakralne – chrzty, śluby, pogrzeby są darmowe.
     Składka parafialna jest uchwalona przez Ogólne Zgromadzenie Członków Zboru w wysokości minimum 1% od rocznych dochodów parafian. Opłacanie składki parafialnej jest jednym z warunków upoważniających do brania udziału w głosowaniach w czasie Ogólnych Zgromadzeń Członków Zboru.

Anna Jakubaszek
Joanna Jonczyk
Anna Koroza (jr.)
Marta Kowalska

Wydawnictwa w naszej księgarni

Jednota nr 3/2017


W JEDNOCIE nr 3/2017 m.in.: przekład „Wyznania z Akry” oraz dwie analizy tego współczesnego reformowanego wyznania wiary, relacja z Rady Generalnej Światowej

"Śladami braci..."


Polecamy nowość w "Bibliotece JEDNOTY": bogato ilustrowany przewodnik Joanny Szczepankiewicz-Battek "Śladami braci czeskich i morawskich po Polsce".

Porównanie wyznań


„Porównanie wyznań” prezentuje w czytelnej formie doktrynę czterech Kościołów: ewangelicko-augsburskiego, ewangelicko-reformowanego, prawosławnego

Jan Kalwin


Książka Jan Kalwin. Studia nad myślą Reformatora, autorstwa Rafała Marcina Leszczyńskiego juniora (ur. 1972), doktora habilitowanego teologii

 
   Copyright © 2007-2017
   Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP.
   All Rights Reserved. Designed by kru

UWAGA! Ten serwis używa cookies i podobnych technologii.

Brak zmiany ustawienia przeglądarki oznacza zgodę na to. Czytaj więcej…

Zrozumiałem

To niewielkie informacje, nazywane ciasteczkami (z ang. cookie – ciastko), wysyłane przez serwis internetowy, który odwiedzamy i zapisywane na urządzeniu końcowym (komputerze, laptopie, smartfonie), z którego korzystamy podczas przeglądania stron internetowych.

W „cookies”, składających się z szeregu liter i cyfr, znajdują się różne informacje niezbędne do prawidłowego funkcjonowania serwisów internetowych, np. tych wymagających autoryzacji – m.in. podczas logowania do konta pocztowego czy sklepu internetowego.

Więcej: http://wszystkoociasteczkach.pl

Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP
Al. "Solidarności" 76A, 00-145, Warszawa
mazowieckie, Polska
mail: reformowani@reformowani.pl
Telefon: 48 22 831-45-22 Faks: 48 22 831-08-27